O Δείκτης Ασβεστίου είναι μια απλή εξέταση 10 λεπτών, κατά τη διάρκεια της οποίας «χτενίζεται» η καρδιά για να ανιχνευτεί η ύπαρξη ασβεστίου στα στεφανιαία αγγεία. Το ασβέστιο είναι ένας ασφαλής παράγοντας αναγνώρισης της ύπαρξης αθηρωματικής νόσου. Η αθηρωματική νόσος μπορεί βέβαια να αναπτυχθεί κατ' αρχάς χωρίς την εναπόθεση ασβεστίου στο τοίχωμα των στεφανιαίων αγγείων, αλλά η ανακάλυψη του είναι ένα δυνατό «καμπανάκι» για την ήδη υπάρχουσα υποβόσκουσα νόσο. Θα πρέπει δε να οδηγήσει στην αλλαγή των διατροφικών συνηθειών μας, την αποφυγή επιβαρυντικών παραγόντων, ενώ δεν αποκλείεται να είναι απαραίτητη η χορήγηση φαρμάκων καθώς και η διενέργεια και άλλων περισσότερο εξειδικευμένων διαγνωστικών εξετάσεων.

Η μέτρηση προηγείται της στεφανιογραφίας. Εφόσον κάποιος το επιθυμεί, μπορεί να ζητήσει την ανίχνευση του ασβεστίου και εφόσον βρεθεί ασβέστιο να προχωρήσει και στην υπόλοιπη εξέταση. Σε ανθρώπους που ζουν υπό την επήρεια επιβαρυντικών παραγόντων όπως το κάπνισμα, η χοληστερίνη, το σάκχαρο και το stress, η μέτρηση αυτή είναι ένας καλός δείκτης για να γνωρίζουν πόσο έχουν επιβαρυνθεί τα αγγεία τους.

 Τρισδιάστατη απεικόνιση των αρτηριών της κοιλιάς όπου παρατηρείται ανεύρυσμα στη κοιλιακή αορτή

Ο αξονικός τομογράφος 64 τομών προσφέρει τόσο καλή απεικόνιση του αυλού των αγγείων, όσο δεν είχαμε φανταστεί πριν από μερικά χρόνια. Εδώ το μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι η εξέταση γίνεται αναίμακτα σε σχέση με την κλασσική αγγειογραφία, αποφεύγοντας την σχετικά επώδυνη και όχι ελεύθερη επιπλοκών κλασσική αγγειογραφία ή στεφανιογραφία με καθετηριασμό της αορτής.

Τα αγγεία του σώματος και της κεφαλής μπορούν αυτή τη στιγμή να μελετηθούν είτε με την κλασσική αγγειογραφία είτε με την μαγνητική αγγειογραφία είτε τέλος με έγχρωμη Triplex υπερηχοτομογραφία. Η κλασσική αγγειογραφία λόγω της χρήσης ενδοαγγειακών καθετήρων είναι μέθοδος που μπορεί να έχει επιπλοκές, ο ασθενής χρειάζεται νοσηλεία, και θα πρέπει να γίνεται όταν πλέον δεν υπάρχει άλλη διαγνωστική επιλογή, και ιδιαίτερα όταν θέλουμε να επέμβουμε και να διορθώσουμε βλάβες με τα λεγόμενα «μπαλονάκια». Η αγγειογραφία με τον μαγνητικό τομογράφο είναι ιδιαίτερα ακριβής, κοστίζει όμως περισσότερο, και έχει μερικούς περιορισμούς όπως η κλειστοφοβία, η παρουσία βηματοδότη ή μεταλλικών ξένων σωμάτων εντός του σώματος, ενώ δεν μας επιτρέπει να μελετήσουμε το τοίχωμα των αγγείων και τις γύρω δομές με τον τρόπο που το κάνει ο αξονικός τομογράφος. Η έγχρωμη υπερηχοτομογραφία είναι μία πολύ κομψή και εύχρηστη μέθοδος που έχει περιορισμούς στα εν τω βάθη αγγεία και έτσι δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί παντού.

Τα πλεονεκτήματα της αξονικής αγγειογραφίας είναι ότι είναι απολύτως αναίμακτη και ιδιαίτερα κατάλληλη για τη μελέτη όλων των αγγείων του σώματος, του τραχήλου και του εγκεφάλου. Απαιτείται μόνο ενδοφλέβια έγχυση ιωδιούχου σκιαγραφικής ουσίας, της ίδιας που χρησιμοποιείται και για την αξονική στεφανιογραφία.

Για την ανάδειξη στενώσεων ή αποφράξεων ή την ανάδειξη άλλων αγγειακών παθήσεων όπως π.χ. ανευρυσμάτων αορτής ή εγκεφαλικών αγγείων, η ικανότητα διάγνωσης αγγίζει το 98% περίπου. Παράλληλα μπορεί να μελετηθεί και το τοίχωμα των αγγείων, κάτι που δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί με τη διενέργεια της επεμβατικής κλασσικής ψηφιακής αγγειογραφίας με τη χρήση καθετήρων. Οι ποσότητες σκιαγραφικού που χρειάζονται είναι συνήθως μικρότερες από αυτές της κλασσικής αγγειογραφίας και χορηγούνται ενδοφλεβίως, ενώ η δόση ακτινοβολίας είναι λίγο μεγαλύτερη. Μεγάλο πλεονέκτημα της μεθόδου – όπως και της αξονικής στεφανιογραφίας – είναι ότι δεν είναι αναγκαία η παραμονή του ασθενούς στο Νοσοκομείο, ενώ για την ολοκλήρωση της εξέτασης δεν απαιτείται συνήθως χρόνος μεγαλύτερος από 30 λεπτά. 

 Τρισδιάστατη απεικόνιση της ρίζας της αορτής και των στεφανιαίων αγγείων

Η εικονική (αξονική) κολονοσκόπηση - Virtual CT-Colonoscopy - αποτελεί μια νέα απεικονιστική εξέταση του παχέος εντέρου με σκοπό τη μελέτη του αυλού του χωρίς τη χρήση ενδοσκοπίου. Ο όρος «εικονική κολονοσκόπηση» δανείζεται από την «εικονική πραγματικότητα», διότι στην ουσία δημιουργούμε μια τρισδιάστατη απεικόνιση και ταξιδεύουμε εντός αυτής με την "μάτι" μας προς όποια κατεύθυνση θέλουμε.

Διεθνώς η κλασσική κολονοσκόπηση προτείνεται ως εξέταση ρουτίνας σε συγκεκριμένες ηλικιακές ομάδες, όπως οι άνδρες άνω των 50 ετών για την πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου. Λόγω όμως του γεγονότος ότι η εξέταση δεν είναι ιδιαίτερα ευχάριστη, συζητείται σε ορισμένες χώρες του εξωτερικού να προτείνεται ως εξέταση ρουτίνας η εικονική κολονοσκόπηση και σε περίπτωση ανίχνευσης παθολογικού ευρήματος, να οδηγείται ο ασθενής στην ενδοσκόπηση. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να γίνει ιδιαίτερα αποτελεσματικά πρόληψη και έγκαιρη αντιμετώπιση του εξαιρετικά συχνού στις μέρες μας καρκίνου του παχέος εντέρου. 

Εικονική κολονοσκόπηση εντός έλικας του παχέος εντέρου με ανακαλυφθέντα πολύποδα (μαρκαρισμένος κόκκινος)

Η εικονική κολονοσκόπηση πραγματοποιείται μετά από 24ωρη προετοιμασία του ασθενούς με ειδική καθαρτική ουσία, όπως και για την κλασσική μέθοδο. Γίνεται εισαγωγή αέρα μέσω ενός μικρού ρύγχους που τοποθετείται με τοπική αναισθησία στον πρωκτό και ακολουθεί τομογραφία της κοιλιακής χώρας κατά την ύπτια και τη πρηνή θέση του ασθενούς. Έχει το μεγάλο πλεονέκτημα ότι αποφεύγεται η αρκετά δυσάρεστη για τον ασθενή διείσδυση του ενδοσκοπίου σε όλο το μήκος του παχέος εντέρου, καθώς επίσης και το γεγονός ότι μπορεί να εξετάσει περιοχές που το ενδοσκόπιο δεν μπορεί να φτάσει λόγω ανατομικών προβλημάτων, κακής συνεργασίας του ασθενή ή ύπαρξης εμποδίων στον αυλό του εντέρου. Υπάρχει το μειονέκτημα της μη δυνατότητας λήψης βιοψίας σε περίπτωση ύπαρξης παθολογικού ευρήματος, όμως η εικονική κολονοσκόπηση συνδυάζεται στον ίδιο χρόνο με την διενέργεια κλασσικής υπολογιστικής τομογραφίας που αναδεικνύει με κάθε λεπτομέρεια το εντερικό τοίχωμα και τα λοιπά κοιλιακά όργανα, ιδίως εάν γίνει ταυτόχρονη έγχυση ενδοφλέβιου σκιαγραφικού. Με αυτό τον τρόπο είναι πολύ συχνή η αποκάλυψη και άλλων εξω-εντερικών ευρημάτων σχετικών ή όχι με το παχύ έντερο.

Η αξονική τομογραφία καρδιάς αποτελεί καινοτόμο αναίμακτη διαγνωστική μέθοδο με την οποία μπορούν να απεικονιστούν γρήγορα, εύκολα και με ακρίβεια η καρδιά και τα στεφανιαία αγγεία της. Η ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικού υλικού επιτρέπει την απεικόνιση των στεφανιαίων αγγείων, έτσι ώστε να είναι δυνατόν να εντοπιστούν τυχόν στενώσεις ή αποφράξεις τους.

ΠΩΣ ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΤΑΙ Η ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ

Πριν την εξέταση ο ασθενής θα απαντήσει σε ορισμένες ερωτήσεις που αφορούν στο ιατρικό ιστορικό του. Στη συνέχεια τοποθετείται στον βραχίονά του φλεβοκαθετήρας για τη μετέπειτα χορήγηση του σκιαγραφικού υλικού και – εάν κριθεί απαραίτητο – άλλων φαρμάκων τα οποία θα βοηθήσουν στον έλεγχο του καρδιακού του ρυθμού κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Κατόπιν ο εξεταζόμενος ξαπλώνει στον αξονικό τομογράφο σε ύπτια θέση. Η εξέταση πραγματοποιείται μέσα σε λίγα λεπτά κατά τη διάρκεια των οποίων το μόνο που ζητείται από τον ασθενή είναι να μην κινείται και να μείνει σε φάση εκπνοής για 8-10 περίπου δευτερόλεπτα.

ΣΕ ΠΟΙΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΝΥΤΑΙ Η ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΡΔΙΑΣ

Παρόλο που η καινούργια αυτή μέθοδος δεν αντικαθιστά τελείως την κλασσική στεφανιογραφία, βοηθά αποτελεσματικά ορισμένες ομάδες ατόμων που θα υποβάλλονταν στην εξέταση αυτή, και μπορεί να γίνει:

• προληπτικά σε ασυμπτωματικούς ασθενείς υψηλού κινδύνου, λόγω ύπαρξης επιβαρυντικών παραγόντων όπως:
  • οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας (στεφανιαίας νόσου),
  • κάπνισμα,
  • παχυσαρκία,
  • υπέρταση,
  • σακχαρώδης διαβήτης,
  • αυξημένη χοληστερίνη
• σε ασθενείς με άτυπο θωρακικό πόνο
• σε ασθενείς με θετικό ή αδιευκρίνιστο τεστ κοπώσεως ή σπινθηρογράφημα θαλίου,
• σε ασθενείς που έχουν χρήζουν επανελέγχου μετά από χειρουργείο στεφανιαίου by-pass
• σε ασθενείς με άλλες γνωστές αγγειοπάθειες (περιφερική αρτηριοπάθεια, νεφρική υπέρταση, νόσο καρωτίδων, αρτερίτιδες κ.α.)
• σε ασθενείς που για διάφορούς λόγους δεν μπορούν να υποβληθούν σε κλασσική στεφανιογραφία

ΤΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΑΙΡΝΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΗ

Οι πληροφορίες που μπορούμε να πάρουμε από τη συγκεκριμένη εξέταση είναι οι ακόλουθες:

• ανάδειξη της ανατομίας των στεφανιαίων αγγείων καθώς και των παραλλαγών τους
• ανακάλυψη τοιχωματικών πλακών και χαρακτηρισμός τους ως μαλακών, ασβεστωμένων ή μικτού τύπου
• μελέτη του αυλού των αγγείων και απεικόνιση στενώσεων, αποφράξεων ή παράπλευρου δικτύου
• μελέτη βατότητας στεφανιαίων by-pass
• μελέτη του μυοκαρδίου και των παρακείμενων μαλακών μορίων
• ανάδειξη συγγενών ανωμαλιών των εκφύσεων των μεγάλων αγγείων
• υπολογισμός ποσοστού κινδύνου μελλοντικής εμφάνισης στεφανιαίας νόσου, κατά Agatston (Calcium Score – Δείκτης Ασβεστίου)
• αποκλεισμός άλλων ευρυμάτων, όπως καρδιακοί όγκοι, βαλβιδικές παθήσεις, έλεγχος φλεβικού συστήματος, αρτηριο-φλεβικών επικοινωνιών (fistulas), ή περιοριστική περικαρδίτιδα (Constrictive Pericarditis)

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Μπορεί η αξονική τομογραφία καρδιάς να αντικαταστήσει τη στεφανιογραφία;

Η αξονική τομογραφία καρδιάς είναι όντως σε θέση να αποκλείσει την ύπαρξη στεφανιαίας νόσου. Αυτό σημαίνει ότι σε ασθενείς με φυσιολογικά ευρήματα της αξονικής τομογραφίας καρδιάς, κατά κανόνα, δεν θα χρειαστεί να διενεργηθεί και κλασσική στεφανιογραφία.

Ωστόσο, η αξονική τομογραφία καρδιάς δεν μπορεί ακόμα να αντικαταστήσει σε όλες τις περιπτώσεις την στεφανιογραφία. Ο κυριότερος λόγος είναι ότι δεν μπορεί να αξιολογήσει τα πολύ μικρά αγγεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, συστήνεται στεφανιογραφία για περαιτέρω διερεύνηση.

Όταν η αξονική τομογραφία καρδιάς προσφέρει ενδείξεις για στενώσεις στα στεφανιαία αγγεία και εφόσον υπάρχουν κλινικά συμπτώματα και ευρήματα άλλων εξετάσεων, οι οποίες παραπέμπουν σε στενώσεις στεφανιαίων αγγείων, η διενέργεια της στεφανιογραφίας είναι αναπόφευκτη.

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της αξονικής τομογραφίας καρδιάς έναντι της στεφανιογραφίας?

Η αξονική τομογραφία παρουσιάζει τα εξής πλεονεκτήματα:

• Είναι αναίμακτη, δεν απαιτείται δηλαδή καθετηριασμός αρτηρίας όπως συμβαίνει στην κλασσική στεφανιογραφία
• Επιτρέπει τη μελέτη του τοιχώματος των αγγείων και την ανάδειξη αθηρωματικών αλλοιώσεων
• Επιτρέπει την ταυτόχρονη απεικόνιση άλλων στοιχείων του θώρακος π.χ. των πνευμόνων και του περικαρδίου
• Είναι γρήγορη και με ελάχιστα ποσοστά επιπλοκών
• Δεν απαιτεί την παραμονή του ασθενούς στην Κλινική

Πόση ακτινοβολία δέχεται ο ασθενής που υποβάλλεται σε αξονική τομογραφία καρδιάς σε σχέση με την κλασσική στεφανιογραφία?

Η ακτινοβολία σε μία αξονική τομογραφία καρδιάς είναι περίπου ίση με αυτήν μιας κλασσικής στεφανιογραφίας ή ενός σπινθηρογραφήματος θαλίου.

Επιτρέπεται πριν από την αξονική τομογραφία να πάρω τα φάρμακά μου και να γευματίσω?

Δεν χρειάζεται να διακόψετε ή να τροποποιήσετε τη φαρμακευτική σας αγωγή. Επίσης, θα πρέπει να αποφύγετε το κάπνισμα, τον καφέ και το τσάι, το αλκοόλ και το φαγητό για 3-4 ώρες πριν από την εξέταση.

Τι θα χρειαστεί να φέρω μαζί μου?

Για τη διενέργεια της εξέτασης θα πρέπει να έχετε παραπεμπτικό σημείωμα από καρδιολόγο καθώς και τα αποτελέσματα πρόσφατων εξετάσεων για ουρία, κρεατινίνη ορού, λιπίδια και χοληστερίνη. Σε περίπτωση πάθησης του θυρεοειδούς αδένα θα πρέπει να ελεγχθεί η λειτουργία του οργάνου προηγουμένως.

Για την εκτίμηση και την αξιολόγηση της αξονικής τομογραφίας χρήσιμο είναι να προσκομίσετε προηγούμενες εξετάσεις καρδιάς ή αγγειοπλαστικής είτε το πόρισμα χειρουργικής επέμβασης στεφανιαίων αγγείων.